‘In alle dictaturen is het verboden om na te denken. Je mag alleen denken wat de dictator wil dat je denkt. Degenen die anders denken, hebben een slechte naam en worden slecht behandeld. En degenen die het niet alleen denken, maar ook ZEGGEN, zijn nog slechter af.’

Bijna veertig jaar na de eerste publicatie is ‘Dit is een dictatuur’ van Equipo Plantel helaas nog steeds even actueel. Dictaturen behoren niet alleen tot het verleden of tot verre landen; de mechanismen van machtsmisbruik, onderdrukking en angst zijn tijdloos. Precies daarom besloot de Spaanse uitgeverij in 2015 het boek opnieuw uit te brengen, met nieuwe illustraties van Mikel Casal, die zelf opgroeide onder het regime van Franco. Deze herziene editie, ook in het Nederlands verschenen, benadrukt hoe noodzakelijk dit boek vandaag nog altijd is.

Het boek werd oorspronkelijk geschreven in Spanje, kort na het einde van de Franco-dictatuur, met een duidelijke overtuiging van de makers: toekomstige generaties helpen te begrijpen wat voor impact een dictatuur heeft op de levens van mensen.

‘De meneer die dicteert is de meneer die de dienst uitmaakt. Hij is de baas van iedereen omdat hij de eigenaar is geworden van ALLES. Met de steun van een paar… maar tegen de wil van bijna alle anderen.’

Het boek legt op heldere en toegankelijke wijze uit wat een dictatuur is: een systeem waarin één persoon alle macht naar zich toetrekt, kritiek bestraft wordt en vrijheid systematisch wordt afgenomen. Dat gebeurt zonder belerend te worden. Integendeel: de tekst nodigt jonge lezers uit om na te denken, vragen te stellen en patronen te herkennen. Want onderdrukking voorkomen, begint bij het leren herkennen van de signalen én bij het durven benoemen van onrecht.

De illustraties van Mikel Casal voegen een extra, bijna huiveringwekkende laag toe aan het verhaal. Zijn beelden zijn tegelijk absurd en dreigend en tonen hoe willekeurig, wreed en vaak ook belachelijk dictators zijn. Maar achter het ogenschijnlijk eenvoudige verhaal schuilt een scherpe aanklacht tegen fascisme en machtsmisbruik.

Een bijzondere toevoeging is de reflectie van de makers aan het einde van het boek. Zij wijzen erop dat er veel regeringsvormen bestaan die, hoewel ze niet expliciet als dictatuur worden benoemd, in de praktijk nauwelijks van een dictatuur verschillen. Het boek sluit af met een krachtige boodschap: er bestaat geen werkelijke democratie als burgers niet actief ondersteund worden in hun participatie en in het uitoefenen van hun rechten, in het bijzonder het recht op protest. Een stelling die ook in België de afgelopen maanden regelmatig ter discussie stond. Wie dit boek in de klas behandelt, kan dan ook kritisch bevragen of er sprake is van een vorm van ‘dictatuur-light’ wanneer demonstraties structureel worden bemoeilijkt.

‘Dit is een dictatuur’ laat zich bovendien goed verbinden met actuele ontwikkelingen, zoals de situatie in Venezuela. Niet als uitlegboek over dat specifieke conflict, maar als denkkader om vragen te stellen over macht, onderdrukking en verantwoordelijkheid. Wat gebeurt er als één persoon te veel macht krijgt? Kunnen landen die zeggen voor vrijheid te staan ook verkeerde keuzes maken? Wat zie je gebeuren als mensen bang worden om kritiek te geven?

Dit boek is daarmee veel meer dan een informatief kinderboek. Het is een visueel indrukwekkende en inhoudelijk sterke kennismaking met democratische waarden, kritisch denken en burgerlijke moed voor kinderen én voor volwassenen.

Dit is een dictatuur

Mary — meisje aan de zee